Toan Cao Cấp A1

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85

2. Hàm số
Ðịnh nghĩa:
Một hàm số f từ một tập D vào IR là một quy tắc cho ứng với mỗi x  D là một phần
tử duy nhất f (x)  R.
Một hàm số thýờng ðýợc cho dýới dạng công thức nhý các ví dụ sau:

Khi hàm số ðýợc cho bởi một công thức nhý hàm số g(x) ở trên thì tập hợp tất cả các
x mà g(x) xác ðịnh ðýợc gọi là miền xác ðịnh của hàm số.
Ví dụ: Miền xác ðịnh của hàm số là tập hợp các số thực x sao cho :
x
2
– 4  0
 x  -2 hay x  2
Vậy miền xác ðịnh là : ( -  , -2 ]  [ 2 ,  )
Ðồ thị của hàm số:
Ðồ thị của hàm số f là ðýờng biểu diễn trong mặt phẳng Oxy có phýng trình y=f(x).
Nó bao gồm tất cả các ðiểm (x , f(x)) với x chạy trong miền xác ðịnh của hàm số.
Ví dụ :
1) Ðồ thị hàm số y = x
2


2) Ðồ thị hàm số y = x
3/2


GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85



Tổng, hiệu, tích, thýõng của các hàm số:
Cho f và g là 2 hàm số, và c là một hằng số. Ta ðịnh nghĩa các hàm f+g, f–g, f.g, f/g
và c.f bởi các công thức sau:
(f + g) (x) = f(x) + g(x)
(f - g) (x) = f(x) - g(x)
(f . g) (x) = f(x) . g(x)

(c.f) (x) =c.f(x)
Hợp nối của các hàm số:
Hợp nối của f(x) và g(x) là 1 hàm số ðýợc ký hiệu là gf và ðýợc ðịnh nghĩa bởi :
(g f)

(x) = g(f(x) )
Miền xác ðịnh của g f là tập hợp các giá trị x sao cho f(x)  miền xác ðịnh của g.
Ví dụ: Hàm số y = có miền xác ðịnh là tập hợp tất cả các số thực x
sao cho

hay x  (1, 2). Vậy miền xác ðịnh là D = (- , 1]  [2, + ).





GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85

III. CÁC DẠNG VÔ ÐỊNH

1 . Hàm týõng ðýõng ,VCB ,VCL
Ðịnh nghĩa 1:
Cho hai hàm số f(x)và g(x) không triệt tiêu trong một khoảng quanh x
o
( có thể loại
trừ x
o
). Ta nói f(x) týõng ðýõng với g(x) khi x -> x
o
nếu:

Khi ấy , ta viết :
f(x)  g(x) khi x -> xo
Hoặc là : khi x -> x
o ,
f(x)  g(x)
Tính chất : Khi x -> x
o

(i) f(x)  g(x)
(ii) f(x)  g(x)  g(x)  f(x)
(iii) f(x)  g(x) và g(x)  h(x)  f(x)  h(x)
Ví dụ : Khi x -> 0, ta có :
sin x ~ x ln(1+x) ~ x

tg x ~ x ex -1 ~ x
arcsin x ~ x arctg x ~ x
Ðịnh nghĩa 2:
Cho f (x) xác ðịnh quanh x
o
(có thể loại trừ x
o
). Ta nói f (x) là một ðại lýợng vô cùng
bé khi x -> xo viết tắt là VCB , khi
Trong trýờng hợp ta có (hoặc +  , hoặc -  ) ta nói f (x) là vô cùng lớn
(viết tắt là VCL) khi x -> x
o

Ví dụ:

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85

Khi x -> 0 , ta có x, ln(1+x), 1 – cos x là các VCB.
Khi x -> 0
+
, ta có ln(x), là các VCL
Khi x -> + , ta có x, ln(x), ex là các VCL
Ghi chú : Các khái niệm về hàm týõng ðýõng, VCB và VCL cũng ðýợc ðịnh
nghĩa týõng tự nhý hai ðịnh nghĩa trên khi xét giới hạn ở vô tận, tức là khi xét x - > 
, hoặc x -> + , hoặc x -> - .

2. Bảy dạng vô ðịnh.
Giả sử ta xét giới hạn của f(x) và g(x)trong cùng một qúa trình biến ðổi của
x.Khi ðó
1) Ta nói f (x) – g (x) có dạng vô ðịnh  -  nếu f (x) và g (x) cùng tiến về +  (hoặc
là - ).
2) Ta nói f(x).g (x) có dạng vô ðịnh o . nếu:
f (x) là VCB và g (x) là VCL , hoặc là:
f (x) là VCL và g (x) là VCB
3) Ta nói có dạng vô ðịnh nếu f(x) và g (x) ðều là các VCB
4) Ta nói có dạng vô ðịnh nếu f(x) và g(x) ðều là các VCL
5) Ta nói f(x)
g(x)
có dạng vô ðịnh 0
0
khi f (x) và g (x) ðều là các VCB.
6) Ta nói f(x)
g(x)
có dạng vô ðịnh 
0
nếu f(x) -> +  và g (x) là VCB.
7) Ta nói f (x)
g(x)
có dạng vô ðịnh 1 nếu f(x) -> 1 và g (x) là VCL .
3. Quy tắc thay thế týõng ðýõng khi tính giới hạn.
Ðịnh lý : Giả sử ta xét giới hạn trong một quá trình biến ðổi của x. khi ấy :
f (x) ~ g (x) và g (x) có giới hạn L
 f(x) có giới hạn L. (L hữu hạn hoặc vô hạn)

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85

và

Ví dụ: Tính
Khi x -> 0, ta có : x . ln(1+x) ~ x . x = x
2


=>
Vậy:
4. So sánh các VCB , và các VCL
Ðịnh nghĩa: Xét x -> a (a  R , hoặc a là vô tận )
Giả sử u = f (x)và v = g (x) là các VCB . Khi ðó:
(i) Ta nói u và v có cùng cấp nếu
(ii) Ta nói u có cấp cao hõn v nếu
(iii) Ta nói u có cấp thấp hõn v nếu
Ví dụ : Khi xét x -> 0, ta có 1 – cos x và x
2
là 2 VCB cùng cấp , 1 – cos x là VCB cấp
cao hõn ln(1+x)
Ðịnh nghĩa: (So sánh VCL)
Giả sử f(x) và g (x) là 2 VCL khi x -> a . Ta nói

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85

(i) f (x) có cùng cấp với g (x) nếu
(ii) f(x) có cấp cao hõn g (x) nếu
(iii) f(x) có cấp thấp hõn g(x) nếu
Ví dụ: Khi x -> +  , ta có x và cùng cấp , x
3/2
có cấp cao hõn
Ðịnh lý: Giả sử f (x) và g(x) là các VCB khi x -> a .Ta có:
(i) Nếu f(x) có cấp nhỏ hõn g(x) thì f(x)  g(x) ~ f(x) khi x->a
(ii) Nếu f(x) cùng cấp g(x) và f(x) ~ f
1
(x), g(x) ~ g
1
(x) thì :
f(x) - g(x) ~ f
1
(x) - g
1
(x)
với ðiều kiện f(x) và g(x) không týõng ðýõng.
Ðịnh lý: Giả sử f(x) và g(x) là các VCL khi x -> a. Ta có:
(i) Nếu f(x) có cấp lớn hõn g(x) thì:
f(x)  g(x) ~ f(x) khi x->a
(ii) Nếu f và g cùng cấp nhýng không týõng ðýõng, và: f(x) ~ f
1
(x), g(x) ~ g
1
(x) thì :
f(x) - g(x) ~ f
1
(x) - g
1
(x)
Ví dụ: Khi x - > +  , ta có:
3x
4
+ x + 1 ~ 3x
2








GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85


IV. KH
Ử DẠNG VÔ ÐỊNH


Nhý ðã biết , ta có thể dùng các quy tắc tính giới hạn trong trýờng hợp không phải
dạng vô ðịnh và các quy tắc thay thế týõng ðýõng ðể tính giới hạn . Trong trýờng hợp
gặp các dạng vô ðịnh :  -  , 0.  , , và ta có thể phân tích biểu thức ðể ðõn
giản hay thực hiện các quy tắc thay thế týõng ðýõng , ðặc biệt là áp dụng việc thế
týõng ðýõng cho VCB và VCL ðýợc trình bày trong các ðịnh lý ở mục II ở trên . Ðối
với các dạng vô ðịnh 0
0
, 1 và 
0
ta thýờng dùng công thức biến ðổi sau ðây :
(u > 0)
rồi xét giới hạn của v. lnu
Ngoài ra , ðối với các dạng vô ðịnh và ta còn có thể áp dụng quy tắc L’
Hospitale. Quy tắc này sẽ ðýợc trình bày trong phần áp dụng của ðạo hàm trong
chýõng sau .
Dýới ðây chúng ta sẽ xét một số ví dụ minh họa cho các phýõng pháp khử dạng vô
ðịnh nêu trên.
Ví dụ 1:
Tìm và
Khi x -> + , ta có :

=>
Khi x -> + , ta có :
~

GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85

=>
Ví dụ 2:
Tìm
Khi x-> 0 , ta có :
2x + sin 3x ~ 5x
sin
2
x ~ x
2

 2x + sin 3x + sin
2
x ~ 5x
sin 4x + ln(1+x) ~ 4x

+ x =5x
 sin 4x + ln(1+x) - x
2
~ 5x
suy ra :
Vậy:
Ví dụ 3:
Tìm
Khi x -> 0, ta có:


=>


GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85

Vậy:
Ví dụ 4:
Tính giới hạn
Ta có dạng vô ðịnh . Biến ðổi:

Khi x   ,ta có:

Vì

Suy ra
Và







GIÁO TRÌNH TOÁN CAO CẤP A1

Sýu tầm by hoangly85


V. H
ÀM SỐ LIÊN TỤC
1 . Ðịnh nghĩa
(i) Cho hàm số f(x) xác ðịnh trên một khoảng chứa xo. Ta nói f(x) liên tục tại xo nếu

(ii) Cho f (x) xác ðịnh trên với [ xo, xo +  ] với s > 0. Ta nói f (x) liên tục bên phải tại
xo nếu:

(iii) Cho f(x) xác ðịnh tên ( xo -  , xo

] với s > 0
Ta nói f(x) liên tục bên trái tại xo nếu:

Mệnh ðề: f liên tục tại x
o
<=> f liên tục bên trái và liên tục bên phải tại x
o

Ðịnh lý: Cho f(x) và g(x) là các hàm số liên tục tại xo. Khi ðó ta có :
(i) f(x) + g(x) và f(x) . g (x) cũng liên tục tại xo
(ii) liên tục tại xo với ðiều kiện
(iii)  f (x)  liên tục tại xo
.

Ðịnh lý: Nếu hàm số f(x) liên tục tại x
o
và hàm số g(u) liên tục tại u
o
= f(x
o
) thì
hàm số hợp h (x) =gof(x) liên tục tại x
o.


2.Tính chất của hàm hàm số liên tục trên một ðoạn
Ðịnh nghĩa: Hàm số f(x) ðýợc gọi là liên tục trên ðoạn [a,b] nếu:
(i) f(x) liên tục trên khỏang (a,b) ,tức là f (x) liên tục tại mọi xo (a,b)
(ii) f(x) liên tục bên phải tại a.
(iii) f(x) liên tục bên trái tại b.

Xem chi tiết: Toan Cao Cấp A1