Giới thiệu chung về làng nghề Đông Hồ

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Lời cảm ơn
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo và bạn bè, các nghệ
nhân làng Đông Hồ, Dặc biệt là các thầy cô hớng dẫn và phản biện đã
giúp đỡ tôi học tập và hoàn thành đồ án này.
Đồ án nghiên cứu cha đợc sâu sắc mong các thầy chỉ bảo thêm để
em hoàn thành đồ án đợc tốt hơn.
Sinh viên: Nguyễn Bá Long
1
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Mục lục
I. Giới thiệu chung về làng nghề Đông Hồ
II. Giải quyết vấn đề
III. Nội dung thiết kế Trung tâm bảo tồn và phát triển làng tranh Đông Hồ
Nhiệm vụ thiết kế
Giải pháp thiết kế Trung tâm
IV. Bản vẽ và ảnh minh hoạ
2
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Phần Mở đầu
Làng là một sợi dây truyền thống cổ kết bền chặt nhất của văn
minh Việt Nam. Làng là một phần của lịch sử kinh tế, lịch sử văn hoá.
Lịch sử tín ngỡng, phong tục tập quán Việt Nam. Nó là nơi sản sinh và
lu giữ tới 70-80% các sản phẩm nghệ thuật Việt Nam từ âm nhạc, sân
khấu tới văn học và mỹ thuật. Có một lối sống làng và văn hoá làng.
Trong cơ cấu hành chính từ thời trung đại làng thực ra không có
trong danh mục. Làng có nhiều xóm, xóm gồm nhiều nhà. Làng có
nhiều họ, đoàn kết ghê gớm mà kình địch nhau cũng ghê gớm. Mỗi họ
có khi lại gắn với một nghề. Đình làng là nơi công việc hành chính ở
cấp sở đợc tiến hành. Làng là nơi "phép vua thua lệ làng". Làng có địa
chủ, có nhà công thơng, có văn nhân, có lớp cùng đinh, có nông dân tự
do và có các tăng lữ, nhng đáng chú ý ở đây là các trí thức làng.
Lịch sử kinh tế Việt Nam đã đợc viết tại làng. Từ "ngàn đời" ngời
dân nông nghiệp lúa nớc đã coi làng nh cơ cấu kinh tế chính yếu. Kinh
tế thái ấp không lấn át đợc cơ cấu làng. Công nghệ phát triển từ thời kỳ
trung đại, từ sau nhà Lê Sơ thế kỷ thứ 15, mạnh mẽ vào các thế kỷ 16-17
lại đây cũng ở làng. Các làng nghề chính là nét đặc sắc của qúa trình
phát triển tiền t bản phơng Đông ở Việt Nam. Một trong những làng
nghề nổi tiếng nhất kinh bắc Việt Nam là làng tranh Đông Hồ.
GIớI THIệU LàNG ĐÔNG Hồ NHƯ MộT ĐịA CHỉ
VĂN HOá TRUYềN THốNG
3
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Làng Đông Hồ thuộc xã Song Hồ huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc
Ninh. Đông Hồ nằm cách bờ sông đuống, cách Hà Nội 44km. Làng có
diện tích khoảng 213000 m
2
, dân số khoảng 800 ngời (số không chính
thức năm 1996).
Đông Hồ nằm giữa nôi văn hoá Bắc Bộ. Quanh Đông Hồ có rất
nhiều khu di tích văn hoá lịch sử nh chùa Bút Tháp, chùa Dâu, chùa
Keo, đền thờ Kinh Dơng Vơng, chùa Phật Tích
Đông Hồ xa đợc gọi tắt là làng Hồ, có tên nữa là Đông Mại hay
làng Mái, thuộc tổng Hồ huyện Siêu Loại, phủ Thuận Thành, trấn Kinh
Bắc. Làng Hồ nổi tiếng với nghề làm tranh. Những tác phẩm giàu tính
dân gian ra đời từ bàn tay của ngời dân Đông Hồ đã đi vào ca dao, đi
vào cuộc sống và trở thành một địa chỉ văn hóa truyền thống của ngời
Việt:
Hỡi cô thắt bao lng xanh
Có về làng Mái với anh thì về
Làng Mái có lịch, có lề
Có ao tắm mát có nghề làm tranh
LàNG ĐÔNG Hồ NGàY XƯA VớI NGHề TRANH
Cũng nh bao làng nghề khác của Việt Nam, nghề chính vẫn là làm
ruộng, ở Đông Hồ, in tranh thực ra chỉ là một nghề thủ công phụ.
Không biết là từ bao giờ bắt nguồn nh thế nào, chỉ biết đã bao đời nay
cha truyền con nối, cho đến bây giờ làng Đông Hồ vẫn làm tranh.
Tết về nhớ bánh chng xanh
Nhớ tràng pháo chuột, nhớ tranh Lợn, Gà
4
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Hàng năm, mỗi dịp Tết đến, những bức tranh khắc gỗ in màu độc
đáo lại xuất hiện góp thêm vẻ tơi vui, rực rỡ đón mừng xuân. Ngoài mục
đích trang trí, thởng thức vẻ đích thực cuả tờ tranh, ngời ta còn say mê
thích thú với những ý nghĩa nội dung sâu sắc của tờ tranh. Nội dung
tranh Đông Hồ bắt nguồn từ cuộc sống, từ các phong tục, tập quán trong
dân gian, các tích truyện cổ (nh Sơn Tinh - Thuỷ Tinh, Kiều, Thạch
Sanh), từ truyện lịch sử (nh Bà Trng, Bà Triệu), từ cuộc sống làng quê
nh đánh ghen, hứng dừa, đám cới chuột Đông Hồ cũng có tranh ông
Công - ông Táo, tranh phong cảnh tranh chơi nh Tố Nữ, Xuân - Hạ -
Thu - Đông
Tranh Gà, Lợn đỏ nh xôi gốc, vàng nh màu lúa chín, xanh nh lá mạ
hay vàng nh nghệ kho cà, xanh nh cốm non, đỏ nh ngô già, nâu nh đất
cày toàn những màu sắc quen thuộc, thân mến từ bao nhiêu đời nay.
Làng quê của những bức tranh đó ngày xa nằm hoàn toàn bên bờ
sông Đuống. Cũng trong cảnh sông nớc này mà từ hàng trăm năm trớc
tấp nập trên bến dới thuyền và vào những tháng cuối năm âm lich tấp
nập kẻ buôn tứ xứ về đây để buôn tranh Đông Hồ. Từ Nghệ An, Hà
Tĩnh trở ra, từ Thái Bình lên, từ Thái Nguyên, Lạng Sơn xuống cứ thé
hàng chờ, hàng phiên chợ tới 26 tháng chạp là phiên cuối cùng trong
năm. Chợ tranh Đông Hồ đợc họp tại đình làng. Đình làng mới dựng từ
thế kỷ này, khang trang, rộng rãi, ngoài hậu cung để thờ cúng có đại
hình năm gian trông ra hồ Bán Nguyệt, hai bên sân có tả vu và hữu vu,
quanh đình có bãi cỏ. Đến phiên chợ ngời ta dựng thêm nhiều lều quán
để bán tranh. Tranh đợc treo từng loại tràn ngập trên sân đình, trong các
lều quán xung quanh, đủ các cỡ để làm mẫu. Tranh để bán đợc đóng
thành từng muôn một, bọc bằng chiếu cói, có một khu bán chiếu cói để
5
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
bán cho ngời buôn tranh. Họ gồng gánh lũ lợt ra bở sông, lên thuyền về
các miền xa.
Làng có vài trăm nóc nhà, đờng trong làng là đờng đất, nhà nọ cách
nhà kia bằng hàng rào dâm bụt hoặc một vài cành rong nhng vẫn có lối
từ nhà nọ sang nhà kia mà không cần đi qua cổng.
Qua tết Nguyên đán, từ tháng 5, tháng 6 trở đi các nhà trong làng
mới rục rịch đi mua vật liệu về để chuẩn bị làm tranh bán Tết năm sau.
Vật liệu in tranh làng Hồ lấy từ thiên nhiên nh giấy gió, vỏ điệp, chổi là
tre, Màu xanh lấy từ lá chàm, đỏ lấy từ sõi son, vàng hoa hoè lấy từ cây
hoa hoè, đen lấy từ tro lá tre Không khí lao động trong xóm thôn náo
nhiệt, hồ hởi, màu vàng óng của lúa và rơm rạ vừa thu hoạch lẫn với các
màu xanh đỏ tím vàng của giấy in phơi kín trên hàng rào, sân thềm của
các nhà khiến cho khung cảnh làng quê tựa nh một bức tranh lớn đầy
mầu sắc đẹp mắt.
Với cái gốc rất sâu về nhân bản, và cái hồn nhuần nhuỵ sắc màu
quê hơng dân tộc, tranh Đông Hồ in sâu vào tâm hồn ngời Việt hết thế
hệ này đến thế hệ khác. Thậm trí tranh Đông Hồ còn đợc biết đến rộng
rãi trên thế giới. Nhiều tranh Đông Hồ nằm trong những bộ su tập tranh
nổi tiếng đầy trang trọng. ít có khách nớc ngoài nào sang Việt Nam mà
không muốn về thăm làng Đông Hồ để tận mắt thấy một làng tranh
truyền thống của Việt Nam.
ĐÔNG Hồ NGàY NAY VớI NGHề TRANH
Làng bây giờ đã có điện thắp sáng, ti vi, xe máy chạy. Nhng do
điều kiện cuộc sống, ngời làm tranh Đông Hồ đã đi khắp nơi tìm kế sinh
nhai. Từ những thế hệ làm nghề nay làng chỉ còn một vài cá thể làm
6
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
tranh. Chủ yếu bây giờ làng Tỷ lệ tranh cổ truyền đã bị giảm sút so với
hàng mã, đồ chơi giấy Sản xuất trong làng bị xé lẻ, manh mún, không
còn mang tính cộng đồng nữa.
Mặt khác, cha có một địa điểm để khách thập phơng tìm hiểu nét
văn hoá của làng nghề Đông Hồ và cũng khó tìm đợc một địa chỉ để
mua tranh Đông Hồ đẹp.
Tuy nhiên, nay cũng cha quá muộn. Đông Hồ cũng có thể là một di
tích văn hoá giống nh chùa Tây Phơng, chùa Bút Tháp nếu đ ợc quan
tâm sẽ không lâm vào tình trạng nh dòng tranh dân gian Kim Hoàng
hay dòng tranh dân gian Hàng Trống.
VấN Đề CầN GIải QUYếT TRONG Bài KHÔi PHụC NGHề
TRUYềN THốNG CủA ĐÔNG Hồ
Phục hồi:
Sản phẩm
Công nghệ sản xuất
Không khí, cảnh quan làng
Quan hệ giữa làng với cả khu vực, cả xã hội
Hai vấn đề đầu là nhu cầu cho việc khôi phục nhà sản xuất. Công
nghệ sản xuất và sản phẩm chỉ có thể thực thi ở cấp gia đình. Là bảo
tồn, phát triển từ các gia đình truyền thống (còn đang làm nghề). Còn
hai vấn đề sau là mục tiêu cho việc thiết kế Trung tâm bảo tồn.
GIải PHáP CHO VấN Đề Đó
Do lụt lội, làng Đông Hồ đã rời xa sông, gắn liền với các làng xã
khác và khó có thể xác định ranh giới giữa Đông Hồ và các làng xóm
láng giềng, do đó cải tạo và phục hồi Đông Hồ nghĩa là sẽ có tác động
7
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
đến các làng khác nữa. Đề tài đó vợt quá khuôn khổ của một bài tốt
nghiệp, do đó đồ án này chỉ tập trung thiết kế một trung tâm bảo tồn gìn
giữ lạI nghề truyền thống và phát triển phục vụ kinh doanh, nâng cao
đời sống ngời dân tạI đây, thúc đẩy phát triển tranh Đông Hồ theo nhiều
hớng khác nhau, thu hút khách du lịch tới thăm quan
Nhng thực tế ở làng Đông Hồ thì: Từ một thế hệ làm nghề nay chỉ
còn một vài cá thể làm nghề. Sự phân chia đất đai manh mún dẫn đến
đại gia đình không còn nữa (bị phân tán xé lẻ), vì thế mà thiếu tính cộng
đồng, giảm tính làng.
Do đó không thể phục hồi làng nghề truyền thống nếu không tập
hợp, không động viên mọi ngời cùng tham gia. Và cơ sở để có thể tập
hợp mọi ngời lại là quan hệ ruột thịt làng xóm.
HIệN TRạNG
Địa hình: Thuộc xã Đông Hồ huyện Thuận Thành- Bắc Ninh.
Khí hậu:
Địa chất:
Thuỷ văn:
Phong tục tập quán:
CƠ CấU Tổ CHứC: (nội dung)
* Gồm những hạng mục:
- Bảo tồn: Trng bày (phục vụ khách tham quan)
+Phòng chiếu: Giới thiệu sơ qua về làng.
8
Nhà có nghề
truyền thống
Cụm nhà
(hạt nhân)
Quy mô xóm Trung tâm
bảo tồn
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
+Các kho nhỏ kết hợp với chức năng phục vụ sinh hoạt.
- Khu vực đỗ xe.
- Phục vụ du lịch: Đặc biệt về giao thông nhằm giới thiệu rõ hơn về
làng, về nghề (dành cho những ngời muốn tìm hiểu rõ hơn).
GiảI pháp kiến trúc
Tập hợp những các thể ở cạnh nhau lạI thành một mô hình sản xuất
đại gia đình.
Kết hợp nhiều nghề trong một làng (mỗi sản phẩm có một thời vụ
của nó để làng nghề thực sự sống quanh năm).
Không khí cảnh quan làng và quan hệ
với các làng xung quanh
Giới thiệu tiếp thị, tiêu thụ sản phẩm, văn hoá (sản xuất và dịch vụ
văn hoá).
Ngày xa làng Đông Hồ có chợ tranh, có cảnh buôn bán tấp nập trên
bến dới thuyền. Chợ mang tính cộng đồng, sinh hoạt văn hoá . Nay
không còn chợ nữa, do đó cần phục hồi sinh hoạt chợ nh một sinh hoạt
của làng nghề.
Đặc thù của Trung tâm bảo tồn (trng bày, giới thiệu, gìn giữ và bán
các sản phẩm thủ công).
Tổ chức trung gian của trung tâm nhằm giới thiệu về văn hoá,
không đơn thuần chỉ là chõ mua bán kiếm tiền mà là một không gian có
9
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
tính sinh hoạt cộng đồng, có tính giao lu (giữa ngời cùng làng với nhau,
giữa ngời trong làng ở nơi khác đến).
Cơ cấu tổ chức
1. Khối trng bày
Trng bày giới thiệu lu trữ và su tầm các hiện vật của làng tranh qua
nhiều thời kỳ. NgoàI ra còn giúp đỡ cho công tác nghiên cứu nghệ thuật
của những ngời có quan tâm đến nghệ thuật tranh dân gian.
Có kho lu trữ và xử lý hiện vật, có phòng đọc nghiên cứu về quá
trình hình thành và phát triển của làng nghề.
Hội trờng là nơi chiếu phim hội thảo, trao đổi với các làng nghề.
Khối hàng chính quản trị gồm các phòng ban cho cán bộ quản lý và
đIều hành trung tâm.
Khu dịch vụ ăn nhẹ, giải khát: không gian giải khát và bán các loại
bánh đặc sản của các làng nghề truyền thống phục vụ khách thăm quan
và nội bộ.
Bộ phận ngoài trời gồm vờn hoa cây cảnh, đờng dạo, chỗ sinh hoạt
vui chơi ngoài trời.
Hệ thống các quầy hàng của các gia đình trong làng bán sản phẩm
của mình.
Những yêu cầu về giải pháp kỹ thuật,
xây dựng công trình
1. Yêu cầu về tổng thể mặt bằng
10
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Dây truyền chức năng của các hoạt động trong trung tâm phải hợp
lý, đợc phân định rõ ràng, không chồng chéo.
Vờn hoa khuôn viên, cây cảnh đợc kết hợp hài hoà với công trình
mang dáng dấp văn hoá dân tộc.
Đờng đi lối lại đến từng khu có tính chất dẫn dắt, có định hớng
chính phụ rõ ràng, tạo không gia hài hoà thống nhất cho công trình có
một sức sống mang màu sắc gần gũi thân quen.
2. Yêu cầu về kiến trúc
Là một công trình văn hoá, trung tâm bảo tồn và phát triển làng
tranh Đông Hồ mang những nét kiến trúc đặc trng của đồng bằng Bắc
bộ, rất có bản sắc riêng. Tuy vậy nhng nó không mất đi vẻ hiện đại đồng
thời phù hợp với nội dung hoạt động của trung tâm, phải hài hoà với
xung quanh, thuận tiện trong sử dụng khong gian.
3. Yêu cầu kỹ thuật
a. Phần điện
Nguồn điện 220V, cho đIện chiếu sáng trong nhà, ngoài sân vờn,
bảo vệ.
Điện động lực (máy phát chiếu sáng khi có sự cố)
Đây là trung tâm văn hoá nên việc tổ chức chiếu sáng cần đáp ứng
các yêu cầu:
+ Điện sáng đầy đủ cho các khu trong trung tâm
+ Điện cho máy chiếu phim, phòng trng bày, hành lang sân vờn.
b. Cấp thoát nớc
11
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Hệ thống bể chứa nớc cứu hoả có áp lực cứu hoả khi xảy ra hoả
hoạn.
Thoát nớc ma, nớc thải chủ yếu tự chảy, dùng mơng và hệ thống
cống rãnh ngầm theo quy phạm Nhà nớc ban hành.
Thông gió phải tổ chức thông thoáng đặc biệt.
Yêu cầu về chữa cháy, theo đúng tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy
do Nhà nớc ban hành.
Yêu cầu về giao thông, phân luồng rõ ràng không chồng chéo đối
với phòng trng bày, phảI có cửa thoát ngời, đảm bảo theo đúng cấp công
trình. Các giảI pháp kết cấu phảI hợp lý và nhẹ.
Phải sử dụng nguyên liệu địa phơng nh gạch, ngói, gỗ. Hạn chế
dùng vật liệu khan hiếm.
Yêu cầu về ngoại thất: Vì trung tâm là biểu hiện của cuộc sống tinh
thần một làng nghề nên hình khối tổng thể mang bản sắc dân tộc và
không gian hợp lý.
Nội ngoại thất đóng góp một phần rát quan trọng nếu biết kết hợp
hàI hoà các chủ đề mang sắc thái truyền thống.
c. Giải pháp về mặt nớc, cây xanh
Mặt nớc ở đây đợc bố trí vừa làm tăng tính thẩm mỹ của công trình
cũng nh tạo đợc hiệu quả tốt về điều hoà khí hậu, đóng góp một phần
quan trọng giúp cho việc tạo dựng một không gian hài hoà và là nơi tạo
đIều kiện tốt cho việc điều hoà không khí.
12
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Về cây xanh, phải kết hợp đợc nhiều loại cây trồng truyền thống
của địa phơng và một số loại cây cảnh để tạo dựng một khu vờn với
nhiều không gian xanh và nhiều cảnh hấp dẫn khách du lịch.
Về chiếu sáng: sánh sáng tự nhiên thu đợc qua việc có những cửa
lấy sáng ở trên cao, tránh ánh sáng tự nhiên ảnh hởng trực tiếp đến hiện
vật. Ngoài ra các hiện vật còn đợc chiếu sáng bằng ánh sáng nhân tạo
tại chỗ để lột tả vẻ đẹp dân giã của hiện vật.
Hệ mái dốc cột tròn và sự cách điệu một cách duyên dáng những
chi tiết nhỏ nh đầu đao, cột bong ra khỏi tờng, cửa lấy sáng . Làm cho
ngời xem cảm nhận đợc đây đó nét kiến trúc dân gian truyền thống Việt
Nam.
Nói tóm lại, toàn bộ công trình đợc xử lý kiến trúc mang hơi thở
của kiến trúc truyền thống nhng không vì thế mà mất đi vẻ hiện đại
khoẻ khoắn cần có:
Nội dung thiết kế
a. Bộ phận đón tiếp
- Tiền sảnh : 70m
2
- Không gian khánh tiết: 200m
2
- Thờng trực, tiếp tân, bán vé: 35m
2
- Gởi đồ : 35m
2
b. Bộ phận quản lý và kỹ thuật
- Khu hành chính và quản lý
+ Phòng họp nhỏ: 84m
2
+ Phòng giám đốc kế toán: 29m
2
+ Phòng tài vụ: 20m
2
+ Phòng đồ hoạ vi tính: 30m
2
13
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
+ Phòng tiếp thị quảng cáo: 30m
2
+ Phòng nhân viên: 20m
2
+ Phòng kế hoạch: 20m
2
+ Phòng tổ chức: 20m
2
- Khu kỹ thuật:
+ Phòng điều hoà trung tâm: 70m
2
+ Phòng kỹ thuật ánh sáng:
+ Kỹ thuật điện:
+ Phòng kỹ thuật nớc:
+ Xởng phục chế bản khắc gỗ:
+ Kho gỗ:
c. Bộ phận trng bày và kho tạm
- Bộ phận trng bày
- Khu trng bày qua các thời kỳ
- Trng bày định kỳ
- Khu vệ sinh: 120m
2
d. Bộ phận phục vụ trng bày
- Phòng quản lý
- Phòng hớng dẫn viên
e. Khu dịch vụ hội họp, nghiên cứu giải lao, giải trí
- Khu dịch vụ giải khát và ăn nhẹ
- Hành lang nghỉ và giải lao
- Sân trong
- Khu các quầy bán hàng của dân trong làng nghề
14

Xem chi tiết: Giới thiệu chung về làng nghề Đông Hồ