Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Lời mở đầu
Trong hơn 10 năm đổi mới nền kinh tế đất nớc, vai trò chủ đạo, dẫn
dắt, điều tiết nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần của kinh tế Nhà nớc luôn
đợc Đảng quan tâm, coi trọng và đã đạt đợc những thành tựu bớc đầu rất khả
quan cả trong lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, cả đờng lối đối nội và đối
ngoại của đất nớc. Chính vì vậy tại Nghị quyết Đại hội Đảng IX đã khẳng
định chủ trơng nhất quán của Đảng ta là phát triển nền kinh tế nhiều thành
phần, các thành phần kinh tế kinh doanh theo pháp luật, cùng phát triển lâu
dài, hợp tác, cạnh tranh lành mạnh trong đó kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ
đạo, kinh tế Nhà nớc cùng kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững
chắc của nền kinh tế quốc dân và một lần nữa nhấn mạnh nhiệm vụ Tiếp tục
đổi mới và phát triển kinh tế Nhà nớc để thực hiện tốt vai trò chủ đạo nền
kinh tế.
Để phát huy hơn nữa vai trò của thành phần kinh tế Nhà nớc trong nền
kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi kinh tế Nhà nớc phải đổi
mới để giữ vững vai trò chủ đạo, thúc đẩy các thành phần kinh tế khác cùng
phát triển. Vì vậy việc nghiên cứu những giải pháp để phát huy vai trò chủ
đạo của kinh tế Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ
nghĩa ở Việt nam hiện nay là hết sức quan trọng. Do đó tôi đã chọn đề tài
Tại sao kinh tế nhà nớc lại giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế nhiều
thành phần ở Việt Nam.
1
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
I.Kinh tế nhà n ớc là gì ?
Kinh tế nhà nớc không phải là thành phần riêng có của chủ nghiã xã
hội, nó có mặt ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Thành phần kinh tế này
dựa trên hình thức sở hữu toàn dân về t liệu sản xuất, đợc tổ chức dới dạng
doanh nghiệp công nông thơng nghiệp nhà nớc, hoặc công ty cổ phần mà tỷ
lệ vốn của nhà nớc chiếm từ 51% trở nên ; Nắm giữ những mạch máu kinh tế
và công nghiệp then chốt ; Với phơng thức kinh doanh tiên tiến và cơ chế
quản lý khoa học.
Mặc dù tỷ trọng và nguồn gốc hình thành doanh nghiệp nhà nớc ở mỗi
quốc gia có sự khác biệt song ở đâu kinh tế nhà nớc cũng là một bộ phân các
cơ sở kinh tế - doanh nghiệp do nhà nớc thành lập. Chúng đợc coi là các tổ
chức kinh tế độc lập, có t cách pháp nhân, tự chủ ; Mục tiêu và nhiệm vụ là
kinh doanh do nhà nớc quản lý .
Đối với những nớc đang phát triển nh nớc ta thì kinh tế nhà nớc chiếm tỷ
trọng lớn trong toàn bộ nền kinh tế. Nó bao gồm những đơn vị kinh tế mà
toàn bộ số vốn thuộc về nhà nớc hoặc phần của nhà nớc chiếm tỷ trọng
khống chế .
Kinh tế nhà nớc bao gồm các doanh nghiệp nhà nớc, các sở hữu nhà n-
ớc nh đất đai, ngân sách, lực lợng dự trữ, kể cả một phần vốn của nhà nớc đa
vào các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế khác.
II . Tại sao kinh tế nhà n ớc lại giữ vai trò chủ đạo trong nền
kinh tế nhiều thành phần ở n ớc Ta ?
Để trả lời câu hỏi trên chúng ta xem xét một số điều kiện sau:
1.Tính tất yếu tồn tại nền kinh tế nhà nớc.
2. Vai trò chủ đạo là tất yếu và khách quan của nền kinh tế nhiều
thành phần của Việt Nam.
2
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
3.Những điều kiện đảm bảo tính chủ đạo của kinh tế nhà nớc.
1.Tính tất yếu tồn tại nền kinh tế nhà n ớc
Mỗi chế độ xã hội phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lợng
sản xuất, với chế độ sở hữu về t liệu sản xuất và do đó có một cơ cấu thành
phân kinh tế thích hợp về lí luận Lê -Nin khẳng định: Trong thời kỳ quá độ
nên chủ nghĩa xã hội, nền kinh tế bao gồm nhiều đặc điểm và kết cấu của nền
kinh tế xã hội cũ đồng thời lại xuất hiện đặc điểm kết cấu của nền kinh tế xã
hội mới, chúng tồn tại xoắn xuýt lấn nhau. Từ đó Lê - Nin rút ra đặc điểm
kinh tế mang tính phổ biến trong thời kỳ quá độ nên chủ nghĩa xã hội là nền
kinh tế tồn tại nhiều thành phần kinh tế mặc dù ở mỗi nớc, mỗi thời kỳ số l-
ợng thành phần kinh tế có thể nhiều hay ít là khác nhau.
Vậy sự tồn tại khách quan của cơ cấu kinh tế nhiều thành phần là đặc
trng của nền kinh tế nớc ta, trong thời kỳ quá độ nên chủ nghĩa xã hội. Nhng,
sự tồn tại khách quan đó nhất thiết phải có kinh tế nhà nớc nhất là trong nền
kinh tế thị trờng ở nớc ta hiện nay.
Từ những chấn động về kinh tế, khủng hoảng thất nghiệp diễn ra ở
nhiếu nớc ở đầu thế kỷ XX, sự phân tích thực tiễn đã đa các nhà kinh tế đến
kết luận: Nhà nớc phải nắm lấy kinh tế, phải tác động mạnh mẽ vào các hoạt
động kinh doanh của các doanh nghiệp để đảm bảo tăng trởng và phát triển
kinh tế ổn định. Mặt khác, kinh tế nhà nớc còn có chức năng điều tiết vĩ mô,
thông qua đó định hớng các thành phần phát triển theo quỹ đạo chung của
chủ nghĩa xã hội. Chức năng này không thể có ở các thành phần kinh tế khác.
Trong nền kinh tế thị trờng các thành phần kinh tế đợc khuyến khích phát
triển nếu không có thành phần kinh tế nhà nớc thì t nhân rễ làm lũng đoạn thị
trờng, gây ra sự khủng hoảng kinh tế. Chính vì vậy mà sự có mặt của doanh
nghiệp nhà nớc trong các cân, cân bằng thị trờng là tất yếu.
3
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
2.Vai trò chủ đạo là tất yếu và khách quan của nền kinh tế nhiều thành
phần của Việt Nam.
Trớc đây nhiều nhà kinh tế xuất phát từ những quan niệm giáo điều về
nền kinh tế xã hội chủ nghĩa đã coi các doanh nghiệp nhà nớc nh những trụ
cột của nền kinh tế quốc dân, là pháo đài của chủ nghĩa xã hội, thậm trí coi
đó là một tiêu chuẩn đánh giá tính chất xã hội của một nớc. Thực tiễn cải
cách kinh tế gần đây ở một số nớc xã hội chủ nghĩa bị thất bại đã bác bỏ
quan niệm này.
Trong những năm 90, khi hàng loạt mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên
Xô và Đông Âu sụp đổ thì nhiều ngời lại cho rằng: Kinh tế của nhà nớc là phi
hiệu qủa. Vì vậy muốn phát triển nền kinh tế theo cơ chế thị trờng thì việc tr-
ớc hết là phải giải thể càng nhanh càng tốt khu vực kinh tế nhà nớc và thay
vào đó là các cơ sở thuộc các thành phần kinh tế khác, cả hai quan niệm trên
đều mang tính phiến diện, cha đi vào thực chất của kinh tế nhà nứơc.
Đối với nớc ta và một số nớc đang phát triển vào loại nghèo của thế
giới, lại trải qua chặng đờng lịch sử hết sức khó khăn phức tạp nên việc đánh
giá vai trò của kinh tế nhà nớc không phải chỉ từ những nhìn nhận có tính
chất cảm tính mà phải đánh giá chúng trong mối liên hệ logic giữa kinh tế
nhà nớc và các thành phần kinh tế khác, giữa kinh tế nhà nớc với chính trị
kinh tế xã hội.
Trong bất cứ một nền kinh tế thị trờng nào cũng sẽ xuất hiện những tổ
chức độc quyền. Những doanh nghiệp này có những u thề về vốn, kỹ thuật
công nghệ, quy mô sản xuất Luôn luôn có xu hớng tối đa hóa các lợi
nhuận độc quyền, do đó các doanh nghiệp này bất chấp những nguyên tắc
của thị trờng cạnh tranh hoàn hảo làm lũng đoạn thị trờng. Từ đó làm giảm
hiệu quả kinh tế xã hội của nền kinh tế đất nớc. Mặt khác, qua cuộc đại
khủng hoảng kinh tế thế giới năm 1929 1932 đã chứng minh tác hại ghê
4
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
gớm của hoạt đông cạnh tranh theo cơ chế thị trờng có sự tham gia của tổ
chức độc quyền. Để giải quyết tình trạng này đã có nhiều phơng thức áp dụng
ở nhiều nớc nhng phơng pháp tốt nhất là hình thành một khu vực kinh tế độc
quyền nhất định do nhà nớc trực tiếp quản lý, đó là thành phần kinh tế nhà n-
ớc. Qua đó nhà nớc có thể trc tiếp quản lý, đó là thành phần kinh tế nhà nớc.
Qua đó nhà nớc có thể trực tiếp kiểm soát đợc những cơ sở độc quyền, điều
tiết chi phối nền kinh tế theo những mục tiêu đã định mà vẫn có thể tối đa
hóa lợi nhuận.
Trong việc phát triển kinh tế đòi hỏi phát phát triển những ngành sản
xuất với chi phí lớn, mức đọ rủi do cao mà không một thành phần kinh tế
ngoài quốc doanh giám đầu t vào. Trờng hợp này chỉ có kinh tế nhà nớc với
quy mô lớn, có sự trợ giúp trực tiếp của chính phủ mới đảm đơng đợc. Vì vậy
sự tồn tại của kinh tế nhà nớc là không thể thiếu. Nếu chỉ có kinh tế nhà nớc
thì cũng không có sự phát triển cho nền kinh tế thị trờng nớc ta gắn liền với
cơ cấu kinh tế nhiều thành phần. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để gắn chặt các
thành phần kinh tế tạo thành một khối thống nhất làm sức bật cho nền kinh
tế. Kinh tế nhà nớc đã đảm nhận việc đó. Với quy mô và mạng lới doanh
nghiệp rộng khắp, kinh tế nhà nớc có ở một nơi, nó hoạt động nh ngón tay
cái trong bàn tay kinh tế. Qua đó kinh tế nhà nớc không chỉ đa các đờng lối,
chính sách của Đảng thâm nhập vào cơ sở kinh tế khác mà còn giám sát chặt
chẽ hoạt động của các thành phần kinh tế khác.
Ngoài ra nếu chúng ta phân tích vai trò của nền kinh tế quốc doanh
trên hai khía cạnh ta thấy: Trên khía cạnh chính trị xã hội, nó là lực lợng
đảm bảo ổn định chính trị, giải quyết chính sách. Trên kía cạnh kinh doanh,
nó là lực lợng dự phòng sẵn sàng bổ sung tạo thế cân đối cho sự phát triển. Sự
có mặt của kinh tế quốc doanh nớcta đã đóng góp 40% tổng sản phẩm quốc
nội. Bởi vậy đối với nớc ta vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhà nớc là tất yếu
khách quan.
5
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
3. Những điều kiên đảm bảo tính chủ đạo của kinh tế nhà n ớc:
Để tạo ra sự tăng trởng và phát triển kinh tế thì trên thị trờng các thành phần
kinh tế tạo ra một hệ thống đan xen
nhau, hoà hợp hiệp tác với nhau nhng không hoà tan nhau tính thống nhất của
hệ thống kinh tế đòi hỏi kinh tế nhà nớc tuy có sức mạnh về vốn, nắm giữ các
ngành quan trọng song cũng phải hoạt động theo nguyên tắc cạnh tranh bình
đẳng theo pháp luật. Để đảm bảo tính chủ đạo của nền kinh tế nhà nớc cần
phải có những điều kiện sau:
a. Điều kiện pháp lý
Các doanh nghiệp nhà nớc kinh doanh trên các ngành hàng, ngành kinh tế
mũi nhọn liên quan đến an ninh chính trị, chính sách xã hội tức là kinh doanh
trên ngành hàng ít lợi nhuận thì nhà nơc cần ban hành luật doanh nghiệp nhà
nớc và cơ chế chuyên biệt về lý luận và pháp lý phải làm rõ quyền sử dụng,
quyền sở hữu về t liệu sản xuất để phân rõ quyền hạn, trách nhiên của nhà n-
ớc của doanh nghiệp.
b. Về tổ chức
Các đơn vị kinh doanh của nền kinh tế nhà nớc phải áp dụng cơ chế quản trị
theo mô hình hội đồng quản trị trong đó hội đồng quản trị do chính phủ chỉ
định.
c. Điều kiện về cơ chế quản lý
Đối với các doanh ngiệp nhà nớc đối với kinh tế nhằm đảm bảo an ninh chính
trị và chính sách xã hội thì chính phủ phải can thiệp trực tiếp về các bộ quản
lý chủ chốt, kiểm soát chặt chẽ về giá cả. Đối với các doanh nghiệp nhà nớc
bình thờng thì áp dụng phơng pháp thơng mại hoá.
d. Điều kiên về đội ngũ cán bộ
Phải đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý nhất là cán bộ quản lý cấp trởng
có đủ năng lực, bản lĩnh đảm đơng nhiệm vụ cụ thể và phải đảm bảo ba tiêu
chuẩn:
6
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
- Thứ nhất, trí tuệ nếu biết chuyên môn, có khả năng quản lý, có kinh
nghiệm tập hợp mọi ngời.
- Thứ hai, tâm huyết với nghề nghiệp, với mọi ngời, với nhà nớc.
- Thứ ba, dũng cảm quyết tâm, giám chịu trách nhiệm.
e. Xác định cụ thể những ngành hàng thuộc phạm vi nhà nớc cần phải nắm để
đảm bảo tính định hớng cho sự phát triển kinh tế xã hội.
III Muốn cho kinh tế nhà n ớc giữ vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhà n -
ớc cần phải thực hiện những biện pháp sau:
Để nhận thức bản chất kinh tế nhà nớc chúng ta không nên đồng nhất
giản đơn kinh tế nhà nớc và doanh nghiệp nhà nớc. Doanh nghiệp nhà nớc
chỉ là một bộ phận cấu thành quan trọng cfủa kinh tế nhà nớc. Sức mạnh của
kinh tế nhà nớc là tổng hoà các sức mạnh hoạt động có hiệu quả các bộ phận
cấu thành (ngân sách nhà nớc, kết cấu hạ tầng, tài nguyên các doanh
nghiệp) và chúng ta không thể nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nớc chỉ chuyển
đổi hình thức sở hữu nhà nớc sang các dạng khác. Để thành phần kinh tế nhà
nớc có thể thực sự giữ vai trò chủ đạo, xứng đáng là phơng thức sản xuất chi
phối cần áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ trong đó có một số biện pháp chủ
yếu sau :
- Giải pháp hàng đầu là chuyển dịch cơ cấu kinh tế đồng thời đẩy mạnh
cải cách hành chính.
- Hiện đại hoá doanh nghiệp nhà nớc :
Tập trung nguồn lực để phát triển kinh tế nhà nớc trong những ngành, những
lĩnh vực trọng yếu mà các thành phần kinh tế khác không có đủ điều kiện
hoặc không muốn đầu t kinh doanh nh kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, hệ
thống tài chính, ngân hàng, bảo hiểm cơ sở sản xuất và thơng mại Nhà n-
ớc chỉ nên một số không nhiều Những pháo đài chỉ huy trong nền kinh tế
tức là những vị trí then chốt, yết hầu thông qua đó mà điều tiết chi phối, hớng
7
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
dẫn hoạt động các thành phần kinh tế khác, bảo đảm cho nền kinh tế phát
triển theo hớng đã định.
- Đổi mới cơ cấu quản lí
Tổ chức sắp xếp lại các doanh nghiệp nhà nớc phù hợp với yêu cầu sản
xuất kinh doanh. Phơng pháp chủ yếu hiện nay là thành lập một số tổng công
ty, liên hiệp xí nghiệp, tập đoàn kinh doanh lớn có uy tín quốc gia tạo lực để
phát triển, đủ sức cạnh tranh trên thị trờng.
Với các doanh nghiệp làm ăn thua lỗ hoặc không cần thiết thì chuyển
đổi sang hình thức sở hữu khác, cho thuê hoặc giải thể .
Với doanh nghiệp do nhà nớc đầu t 100% vốn phải nhanh chóng ra luật
doanh nghiệp và có chính sách riêng nhằm nâng cao trách nhiệm giữa nhà n-
ớc và doanh nghiệp.
Với doanh nghiệp nhà nớc cần nắm tỉ lệ cổ phiếu khống chế thì phải
đầu t cho doanh nghiệp đó hoạt động hiệu quả sau đó mới cổ phần hoá một
phần
Tách biệt các doanh nghiệp nhà nớc hoạt động kinh doanh và doanh
nghiệp nhà nớc hoạt động công ích nhằm thực hiện các chính sách quản lí
khác nhau đối với hai loại doanh nghiệp này.
- Thực hiện vững chắc cổ phần hoá một bộ phận doanh nghiệp nhà nớc
để nhà nớc đầu t vào các doanh nghiệp khác quan trọng hơn . Để thực hiện cổ
phần hoá doanh nghiệp nhà nớc có thể bán cổ phần cho cán bộ, công nhân
viên chức trong doanh nghiệp, có thể vừa bán cho lao động trong doanh
nghiệp vừa bán cho cá nhân, tổ chức ngoài doanh nghiệp, có thể giữ nguyên
tài sản nhà nớc chỉ nphát hành một số cổ phiếu, hoặc có thể gọi cổ phần ngay
từ khi thành lập.
- Đổi mới dẫn đầu trong việc ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại và
phát huy u thế về kĩ thuật tiến bộ nhất, liên kết liên doanh với các thành phần
kinh tế khác.
8
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
- Đổi mới dẫn đầu trong việc ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại và
phát huy u thế về kĩ thuật tiến bộ nhất, liên kết liên doanh với các thành phần
kinh tế khác .
- Nhà nớc phải đầu t đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ quản lí và kỹ
thuật công nghệ ,có chính sách sử dụng và tuyển chọn lao động có nằg lực,
đúng ngành nghề
- Các doanh nghiệp nhà nớc phải nâng cao tính hạch toán, tính chịu
trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của eoanh nghiệp, của
giám đốc và tập thể ngời lao động .
Tóm lại để nâng cao vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nớc đa khu
vực kinh tế nhà nớc ngày càng mở rộng và tiến tới vị trí thống trị đòi hỏi phải
có hệ thống chính sách mang tích chất vĩ mô (trong đó liên quan đến các
chính sách tài chính , thuế, tín dụng, đầu t, xuất nhập khẩu) và áp dụng triệt
để các biện pháp trên .Từ đó kinh tế quốc doanh mới thúc đẩy tăng trởng
kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội, thúc đẩy, hỗ trợ các thành phần kinh
tế khác cùng phát triển .
Kết Luận
Qua thực tiễn hơn 10 năm đổi mới với nhữngđóng góp đáng kể vào sự
phát triển chung của nền kinh tế quốc dân, kinh tế Nhà nớc đã đang và sẽ là
thành phần kinh tế giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trờng định hớng
xã hội chủ nghĩa ở Việt nam. Khẳng định phát triển kinh tế, công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nớc là nhiệm vụ trung tâm trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội hiện nay ở Việt nam.
9
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Nớc ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội nền kinh tế hiện nay là nền
kinh tế nhiều thành phần đang trong quá trình chuyển đổi. Các thành phần
kinh tế tồn tại, hoạt động đan xen lẫn nhau, vừa hợp tác, vừa cạnh tranh với
nhau, luôn vận động và có sự chuyển hoá trong quá trình phát triển. Thành
phần kinh tế Nhà nớc có vai trò mở đờng dẫn dắt cho nền kinh tế Việt Nam
phát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa. Để giữ vững định hớng xã hội
chủ nghĩa đối với nền kinh tế, cần phải tạo điều kiện cho thành phần kinh tế
Nhà nớc lên nắm vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân, là nhân tố chính
thúc đẩy tăng trởng kinh tế nhanh và lâu bền
10
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
tài liệu tham khảo
1. Giáo trình Kinh tế chính trị Mac-Lênin tập 2
Nhà xuất bản giáo dục Hà Nội -Năm 1998.
2. C-Mac t bản . Quyển 2 , tập 2 , NXB Sự thật Hà Nội ,năm 1963.
3. Vũ Hồng Tiến - Chủ nghĩa Mac Lênin và một số vấn đề thực tiễn ở
Việt Nam hiện nay . NXB ĐạI học Quốc Gia, năm1997.
11
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét