Chƣơng 2
TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Vài nét về quá trình tổ chức thực hiện và khách thể nghiên cứu:
2.1.1. Tiến trình thực hiện
Đề tài nghiên cứu của chúng tôi được tiến hành từ tháng 10 năm 2010 đến tháng 12
năm 2011
2.1.2. Vài nét về khách thể nghiên cứu
Để tiến hành nghiên cứu đề tài, chúng tôi điều tra trên khách thể chính là trẻ em từ 3
đến 6 tuổi bao gồm:
- 45 em ở trường mẫu giáo tư thục Khánh Ly, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội bao
gồm 03 lớp: mẫu giáo bé, mẫu giáo nhỡ và mẫu giáo lớn. Mỗi lớp 15 em.
- 45 em ở trường mẫu giáo công lập Hoa Sữa, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội bao
gồm 03 lớp: mẫu giáo bé, mẫu giáo nhỡ và mẫu giáo lớn. Mỗi lớp 15 em.
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
2.2.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
2.2.2.Phương pháp phân tích sản phẩm của hoạt động
2.2.2.1. Phân tích kết quả thực hiện các bài tập tư duy của Jean Piaget.
Chúng tôi đã sử dụng 6 bài tập sau của Jean Piaget để nghiên cứu tư duy của trẻ mẫu
giáo nhỡ và mẫu giáo lớn (dựa trên tài liệu của Robert S. Siegler, Children’s thinking).
Bài 1: Vật liệu bao gồm một xô nước chứa đầy nước, một chiếc cốc dùng để múc
nước, 1 cái cốc thấp miệng rộng và 2 cái cốc cao miệng hẹp. Nhà nghiên cứu múc nước
từ xô bằng cùng một cốc lần lượt đổ vào 2 chiếc cốc cao miệng hẹp để sẵn trước mặt trẻ.
Hỏi trẻ: “Em cho cô biết nước ở cốc nào nhiều hơn?”. Trẻ trả lời: “Nước ở hai cốc như
nhau ạ”. Sau đó đổ nước từ 1 chiếc cốc cao miệng hẹp sang chiếc cốc thấp miệng rộng.
Hỏi trẻ: “Bây giờ em cho cô biết cốc nào có nhiều nước hơn?” ….Tại sao?
Bài 2: Vật liệu gồm hai khối cấu bằng đất sét hoàn toàn bằng nhau. Đặt trước mặt trẻ
và hỏi “Em cho cô biết đất sét ở đâu nhiều hơn?”. Trẻ trả lời: “Bằng nhau ạ”. Sau đó ấn
bẹt một quả cầu trước mắt trẻ và hỏi: “Bây giờ em cho cô biết đất sét ở đâu nhiều hơn?”
Tại sao?
Bài 3: Vật liệu gồm 12 hình tròn màu đỏ như nhau. Xếp chúng thành hai dãy, mỗi dãy
gồm 6 hình tròn cách đều nhau. Hỏi trẻ: “Em cho cô biết dãy nào có nhiều hình tròn
hơn”. Trẻ trả lời: “Bằng nhau ạ”. Sau đó để những hình tròn ở dãy bên trên cách xa nhau
ra. Bây giờ hỏi trẻ “ Em cho cô biết dãy nào nhiều hình tròn hơn? Tại sao?
Bài 4: Vật liệu gồm 7 cái que có độ dài khác nhau. Yêu cầu trẻ: “Các em hãy xếp 7 cái
que này theo thứ tự từ que ngắn nhất đến que dài nhất.”
Bài 5: Vật liệu gồm 1 chiếc hộp có chứa 10 hạt cườm bằng nhựa, trong đó có 7 hạt
màu xanh và 3 hạt màu đỏ. Hỏi trẻ: “Em cho cô biết trong hộp này có nhiều hạt cườm
bằng nhựa hơn hay nhiều hạt cườm màu xanh hơn?” Tại sao?
Bài 6: Vật liệu gồm 02 cái que dài bằng nhau được xếp song song theo chiều dọc. Hỏi
trẻ: “Cái que nào dài hơn?”. Trẻ trả lời: “Hai que bằng nhau ạ”. Sau đó di chuyển một cái
que lên phía trên rồi hỏi trẻ: “Bây giờ thì que nào dài hơn?”
2.2.2.2. Phân tích kết quả thực hiện các bài tập tư duy trực quan – hành động
Chúng tôi đã sử dụng 03 bài tập tư duy trực quan – hành động sau để tìm hiểu về mức
độ phát triển loại tư duy này ở trẻ mẫu giáo (Dẫn theo tài liệu của Marsinkovxkaia T.Đ.,
Chẩn đoán sự phát triển tâm lý trẻ em, NXB Linka – Press, Matxcơva, 1998).
- Bài 1: Cho các em xem 2 hình vẽ sau. Một hình có các đoạn thẳng nối các hình tam
giác với nhau. Một hình không có các đoạn thẳng đó. Các em hãy quan sát hình vẽ
bên tay trái – hình có các đoạn thẳng và sau đó vẽ lại y hệt các đoạn thẳng đó sang
hình bên tay phải. Thời gian làm bài là 2 phút.
=> Cách tính kết quả:
+ 3 điểm khi: 1 – 3 đoạn vẽ không thẳng
1 – 3 đoạn không bắt đầu từ đỉnh của hình
1 – 3 đoạn dài quá đỉnh
+ 2 điểm khi: 4 – 8 đoạn vẽ không thẳng
4 – 8 đoạn không bắt đầu từ đỉnh của hình
4 – 8 đoạn dài quá đỉnh
+ 1 điểm khi: 9 – 12 đoạn vẽ không thẳng
9 – 12 đoạn không bắt đầu từ đỉnh của hình
9 – 12 đoạn dài quá đỉnh
- Bài 2: Cho các em xem 2 hình vẽ sau. Một hình có các đoạn thẳng được tô đậm.
Một hình không có các đoạn thẳng đó. Các em hãy quan sát hình vẽ bên tay trái –
hình có các đoạn thẳng được tô đậm và sau đó vẽ lại y hệt các đoạn thẳng đó sang
hình bên tay phải. Thời gian làm bài là 2 phút.
=> Cách tính kết quả:
+ 3 điểm khi: 1- 6 đoạn vẽ không thẳng
1- 6 đoạn không vẽ đúng vị trí
1- 6 đoạn ngắn hoặc dài quá đường kẻ mẫu
+ 2 điểm khi: : 7 - 12 đoạn vẽ không thẳng
7 – 12 đoạn không vẽ đúng vị trí
7 – 12 đoạn ngắn hoặc dài quá đường kẻ mẫu:
+ 1 điểm khi: 13 - 20 đoạn vẽ không thẳng
13 - 20 đoạn không vẽ đúng vị trí
13 - 20 đoạn ngắn hoặc dài quá đường kẻ mẫu:
- Bài 3: Trong bức hình này, ở phía dưới có các hình vuông đã được kẻ và tô mầu rất
đẹp còn những hình ở phía trên thì không có gì. Các em hãy quan sát các hình đã
được tô mầu sau đó vẽ và tô màu cho các hình ở trên giống y hệt những hình ở phía
dưới. Thời gian làm bài là 5 phút.
=> Cách tính kết quả:
+ 3 điểm khi: vẽ và tô màu hoàn chỉnh 5 – 6 hình, không tô chờm ra ngoài quá
1mm.
+ 2 điểm khi: vẽ được 2 – 4 hình, có thể tô không kín hết hình, nhiều khoảng
trắng, không tô chờm ra ngoài quá 2mm.
+ 1 điểm khi: không vẽ và tô được 1 hình, tô chờm ra ngoài 3mm
2.2.2.3. Phân tích kết quả thực hiện các bài tập tư duy trực quan – hình tượng
Chúng tôi sử dụng 4 nhóm bài tư duy trực quan – hình tượng sau: phân loại, tương tự,
sắp xếp và khái quát hóa. Mỗi nhóm bài gồm 3 bài. Thời gian làm mỗi bài là 1 phút.
Cách đánh giá kết quả các bài tập tư duy trực quan – hình tượng được chia làm 3 mức
sau:
+ Trả lời đúng và giải thích đúng: 3 điểm
+ Trả lời đúng nhưng giải thích sai hoặc không giải thích được: 2 điểm
+ Trả lời sai: 1 điểm
a. Nhóm bài tập phân loại: Có 6 bức hình, trong đó có 1 bức tranh có đặc
điểm/chủ đề khác với những bức tranh còn lại. Các em hãy chỉ ra bức tranh
đó và giải thích bức tranh đó khác ở điểm nào.
- Bài tập phân loại 1:
- Bài tập phân loại 2:
- Bài tập phân loại 3
b. Nhóm bài tập tương tự: bên trên cho một cặp hai hình có liên hệ với nhau
theo một tương quan nhất định. Ở dưới cho trước 1 hình, cần phải tìm một
hình nữa từ 8 hình cho sẵn ở ngoài để tạo với hình đã cho một cặp có mối
liên hệ tương tự như cặp đã cho ở trên.
- Hình 1
- Hình 2
- Hình 3
8 hình cho sẵn:
c. Nhóm bài sắp xếp theo trình tự đúng: mỗi bài gồm có 3 hoặc 4 bức tranh
miêu tả các hành động của một sự kiện nào đó. Các em hãy sắp xếp lại các
bức tranh theo trình tự đúng.
- Bài 1:
- Bài 2:
- Bài 3:
d. Nhóm bài tập khái quát hóa: mỗi bài gồm 6 bức tranh vẽ các đồ vật, thực
vật, các hiện tượng tự nhiên 2 trong số 6 bức tranh có những đặc điểm
chung. Các em hãy tìm ra chúng và chỉ ra đặc điểm chung đó.
- Bài 1:
- Bài 2:
- Bài 3:
2.2.3. Phương pháp quan sát
2.2.4. Phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi
Chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm tìm hiểu thực trạng nhận thực, sự quan
tâm và phương pháp phát triển tư duy cho trẻ em của các bậc phụ huynh. (phụ lục đính
kèm).
Chúng tôi đưa ra câu hỏi 3 mức độ và cách mã hóa chúng như sau:
- Thường xuyên: 3 điểm
Thỉnh thoảng: 2 điểm
Không bao giờ: 1 điểm
- Cần thiết: 3 điểm
Khá cần thiết: 2 điểm
Không cần thiết: 1 điểm
- Không đúng: 3 điểm
Đúng một phần: 2 điểm
Đúng: 1 điểm
Thứ tự ưu tiên cao nhất là 3, sau đó là 2 và 1. Trên cơ sở đó, chúng tôi chia ra các
mức độ sau :
- Mức 1: ĐTB từ 1 đến 1,66: nhận thức và vận dụng ở mức thấp
- Mức 2: ĐTB từ 1,67 đến 2,33: nhận thức và vận dụng ở mức khá
- Mức 3: ĐTB từ 2,34 đến 3: nhận thức và vận dụng ở mức cao
2.2.5. Phương pháp phỏng vấn sâu
2.2.6. Phương pháp thống kê toán học
CHƢƠNG 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Khả năng bảo toàn và xếp hạng của trẻ mẫu giáo
Từ kết quả giải các bài tập của Piaget, chúng tôi rút ra một số kết luận sau:
- 100% trẻ em tham gia làm bài tập chưa nắm được nguyên tắc bảo toàn khối lượng, số
lượng, độ dài. Các em trả lời một cách cảm tính, dựa vào các đặc điểm bên ngoài của sự
vật hiện tượng: chiều cao của mực nước, bề rộng của khối đất sét, độ dài của dãy hạt…
Trong tư duy của các em chưa hình thành rõ thao tác đảo ngược (đảo ngược hành động
đã diễn ra trong đầu óc để sự vật, hiện tượng trở lại vị trí ban đầu).
- 13,3% trẻ mẫu giáo nhỡ và 26,7% trẻ mẫu giáo lớn có khả năng xếp đúng thứ tự các
que theo độ dài. Tuy nhiên, một số em còn thực hiện các thao tác một cách chưa
logic.Còn lại phần lớn các em chưa có khả năng xếp hạng.
Các kết quả này phù hợp với đặc điểm tư duy của trẻ theo lý thuyết phát triển trí
tuệ của Piaget, theo đó trẻ em trước 7 tuổi chưa có khả năng hiểu bản chất của sự bảo
toàn, khả năng xếp hạng 7 que tính theo độ dài còn hạn chế. Kết quả thực nghiệm của
chúng tôi trên trẻ em Việt Nam cũng phù hợp với nhận định này.
3.2. Trình độ tƣ duy của trẻ mẫu giáo
3.2.1. Trình độ tư duy trực quan - hành động
Theo lý thuyết, kiểu tư duy trực quan hành động là kiểu tư duy chủ đạo của tuổi ấu
nhi (15 tháng đến – 2, 3 tuổi). Ở giai đoạn này, các em giải quyết vấn đề chủ yếu bằng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét